دور از شهر

از بس کشیده شد؛ برده شد. جلوی سرباز طرف دیگر جاده راه افتاد. هردو لحظاتی پشت یک رده دیوارخام و شکسته گم شدند. کسانی که آن‌ها را ازدرون بس نمی‌دیدند، کینه آلود به شیب خالی جاده نگاه می‌کردند. بس کج ایستاده بود زیرکوه خشک و سوزانی که سنگ هایش ترش وعاصی آویزان بودند. به خیمهء بازرسی که رسیدند بس پشت سرشان کوچک شد. خیمهء از باد افتاده درآغاز مزرعهء زردگون آن سوی جاده ایستاده بود. سرباز پیش ازاو داخل شد و گفت:« این جا روی میزبگذار! گفتی نامت حسن است؟»

حسن گفت:« ها»

حسن گفت:« گناهی که نکرده‌ام. عجب، چه خیمهء گرم و بویناکی!»

 جاده ازدرون خیمه سرد به نظر می‌رسید؛ سرد نبود؛ مرده بود. خام و خالی؛ مثل دست یک مرده . خیمه چگونه بود؟ مال سربازها چگونه می‌باشد؟ آن هم دورازچشم گشت وکنترول قومندانی. چیزهایی ازجنس اضافه درون آن بود، به اضافهء اسلحه و تخت های خواب گردآلود چوبی.  سرباز لب‌هایش را با زبان چسپناک تر کرد، با نگاه‌هایی دوامدار به او دید. به شیء که گیر آورده و روی میزی کج و دست‌ساز گذاشته شده بود، اشاره کرد: «این چیست؟»

حسن گفت: «میکروسکوپ است.»

حسن گفت: «خدا کند بفهمد.»

سربازبا تندی گفت: «از کجا آوردی؟»

حسن گفت: «از کابل.»

حسن گفت: «نمیفهمم اگربرایش بگویم که ازیک حراج سامان آلات خارجی خریدم، خواهد دانست یا نه؟»

سرباز گفت: «گفتی چیست؟»

حسن گفت: «میکروسکوپ»

حسن گفت: «نمیدانم با این نفهم چه کنم؟»

سرباز گفت: «از کجا فایر می‌شود؟»

و دستش را براستوانهء میکروسکوپ قدیمی و معمولی کشید، که مثل یک پیر مرد دو لا روی میز نشسته  بود.

حسن گفت: «آتش نمی شود. با این موجودات بسیار خرد، که به چشم دیده نمی شوند، دیده می‌شود.»

حسن گفت: «عجب به دو وجب میکروسکوپ کهنه شک می‌کند!»

سرباز دو باره پرسید: «از کجا گلوله می‌خورد؟»

حسن گفت: «گلوله نمی خورد. سلاح نیست.»

حسن گفت: «حالا به او چه بگویم؟»

همه چین و چروک رخسارسربازبرجسته شدند.گفت: «باش !»

از خیمهء خاک آلود برآمد وازسایهء یکتا درخت کم‌برگ افسری را بیدارکرد. افسرازسرتخت خالی سربازی برخاست، کلاهش را تکاند و با ده برابر بی‌میلی سرباز ازعقبش راه افتاد. خیمه که آمدند بوی تند تنباکو با گرما همدست شد.

افسر به راستی پراز شک و ناباوری به دور میز گشتی زد و گفت: «من این را می‌شناسم. یک وقت که مکتب بودم معلم ما درباره اش گفته وعکسش را نشان داده بود. اما حالا از نزدیک می‌بینم.»

سرباز گفت: « شیشهء عینک هم دارد. تو نشان بده!»

حسن گفت: « باید میزان شود.»

حسن گفت: «اوف، این ها را چطوربفهمانم!»

افسر دست‌هایش را برگرده ها نهاد و مثل یک مشتری به آن نگریست.

حسن گفت: «این را می‌برم قریه. یک مکتب داریم بیخ کوه. می‌برم به بچه ها نشان بدهم که خرد ترین زنده جان ها هم درجهان هست.»

حسن گفت: «جالب می‌شود وقتی یوسف ببیند. همیشه می‌گوید که درس و سبق به درد نمی‌خورد و روزی کشته می‌شویم. شاید این را ببیند و خوشش بیاید.»

افسر گفت: «گفتی می‌بری قریه؟ خوب. آن جا اگر تفنگی‌ها بفهمند که این طورچیزها را از کابل می‌آوری ترا می‌کشند. می‌دانی؟»

حسن گفت: «می‌دانم.»

حسن گفت: «اگر چه قریهء ما زیر سایهء آن‌ها نیست، اما راستی، کوزه یک بار می‌شکند. به خاطر همین کارها برادر یوسف را شبانه درخانه گلوله باران کردند. مثل آب سیل آمدند. گفتند زندیق شده است. از کابل کتاب آورده بود. گفته بودند هرکس کتاب بخواند رانده می‌شود، بیراه می‌شود. کشتند و رفتند.»

افسر گفت: «ما رهایت می‌کنیم اما ضامن آن طرفش نیستیم.»

حسن گفت: «خیر ببینید.»

حسن گفت: «راستی، چه غلط کردم که در بس به آن آدم پهلو دستم همه چیز را گفتم. حتی لاف زدم. او نیز خیال کرد سلاح یا ماینی در دستمال شانه ام پیچانده ام. پس از آن که گفتم چیست چشم هایش عین یک گرگ شد. گفت این طور چیزها را باید از ملا بپرسم که استفاده‌اش جواز دارد؟»

سرباز گفت: «به کس نگویی… بپیچان در دستمال سر شانه ات.»

حسن گفت: «خدا گفته، می‌برم.»

حسن گفت: «شام آن روز وحشتناک، که سه مرد با سلاح از میان درختان برآمدند ، را به یاد دارم. چشم هاشان درست مثل چشم‌های گرگ برق می‌زد. اول خیال کردم دنبال من و پدرم آمده اند. بعد دیدم راه خود را کج کردند و از زیر درختان کاج رفتند به جان برادر یوسف. اول صدای زن ها را شنیدم وباز صدای سه چهار تا گلوله را که ازکنار مستراح‌شان به گوش رسید.»

افسرگفت: «اگربه دست شان افتادی بگو ماشین خیاطی‌ست یا چیزی.»

حسن گفت: «خیر ببینید.»

حسن گفت: «کس چه می‌داند که این آدمی که پهلویم در بس نشسته، از آن ها باشد. خوب، من ابله شدم، خر شدم که گفتم این چیست. دیدی دو طرف بینی‌اش از خشم پُندید وبا کنج چشم خندید؟»

سرباز گفت: «برو که همه منتظرت اند. حتما درون بس مثل دیگ بخار شده است.»

حسن گفت: «خدا حافظ.»

حسن گفت: «کجا ببرم؟ از درون بس، از پشت شیشه نگاهم می‌کند. چشم هایش به چشم های زرد یک گرگ می‌ماند. وقتی گفتم چیست و کجا می‌برم، پرسید: مکتب می‌بری؟ و باز گفت: با این جن را می‌بینی؟ خندیدم و گفتم: جن نه! میکروب. موجودات زنده‌یی که درهر چیز می‌تواند وجود داشته باشد. در آب، در سبزی، در پا و دست و سرت…»

سرباز از پشت صدا زد: «هوش کن !»

حسن گفت: «نمی افتد.»

حسن گفت: «باور نمی‌کند. قسم که بخورم هم باور نمی‌کند. همه را دانست. گفت که دیدن جن آسان نیست.»

سرباز با صدای ضعیف، ولی فهما گفت: «بار دیگر این طور چیزها را نیاوری، به خاطر خودت می‌گویم.»

حسن گفت: «می دانم.»

حسن گفت: «حالا چه کنم؟ آن طرفش را فکر نکرده بودم. اما چرا همه چیز را به این آدم پهلودستم گفتم. چرا ذوق‌زده شدم؟ کی می‌داند که دست گرفته مرا نزد آن کسانی ببرد که مکتب را دو بار سوزاندند، که برادریوسف را کشتند. کسانی که از پشت درختان قریه برآمدند ، پوزها را با شف دستار پیچانده بودند. چشمهاشان در سیاهی مثل چشم های زرد گرگ برق می‌زد و…»

به چپ و راست دید. یک قراضهء دیگر در راه بود و سرباز آماده شد که آن را ایستانده بازرسی کند. دو مرد که از بس پیاده شده بودند و منتظراو بودند با کمی وجد به طرف بس چرخیدند. حسن به یکیش گفت: «برویم.»

آن یکی گفت: «به خیرگذشت؟»

حسن با بینی خندید و گفت: «ها.»

حسن گفت: «خیر در کجاست؟ مگر آن که سرشرا به شیشه تکیه داده و مرا می‌پاید را نمی‌بینید. آن مرد… شاید خودش مرا بکشد. گفت که معلم ها حرف های خوبی به آدم یاد نمی‌دهند. از جا و نام و نشانم هم پرسید و من مثل یک کودک دلم را خالی کردم. از بچه ها، از مکتبی که خود ما با دست خود از خشت و گل ساخته‌ایم. از همه گفتم. خوشش نیامد. گفت: دنیا از دست مکتبی‌ها خراب شده…»

حسن در جا ایستاد. بدون این که به طرف شیشه یی ببیند که مرد پهلودستش ازعقبش او را می‌پایید. گفت: «یک دقیقهء دیگرهم صبر کنید.»

حسن گفت: «این شاش دراز به ما نمی آید. بد کردم، آوردمش. بد کردم، به او گفتم. اصلا ببرم کار بدهد، ندهد. سلایدش چرک، کهنه و نمونه… مرا به خاطرش می‌کشند…نه…»

برگشت و میکروسکوپ را روی تخته سنگی گذاشت. پیرمرد روی تخته سنگ دولا نشست. او سنگ دم پایش را نبرداشت؛ رفت یکی دیگر را ازچند قدم دورترآورد. نفس را درسینه حبس کرد. سنگ را با زور بلند کرد و دربرابر چشم های همه برفرق میکروسکوپ کوبید. خودش صدا زد: «آآخ!»

جایی که از پلاستیک ساخته شده بود جَغزی جغزی شد و فلزهایش هم کج وکوله. میکروسکوپ مثل یک پیر مرد جیغ زد و پس از آن مثل یک پیرمرد مُرد. حسن به پارچه هایش دست کشید وخون دستش را پاک کرد. مردی از دهانهء بس صدا زد: «چرا؟»

حسن گفت: «به درد نمی خورد.»

حسن گفت: «پیش چشمش شکستاندم. دیگرتمام شد.»

چیزی میان خنده و گریه زنخش را لرزاند و رفت به بس سوار شد. ازراهرو که می‌گذشت همه ازش پرسیدند که چه بود و چرا؟ همه دیده بودند که چه کرد، جزمرد پهلودستش که سرش را به شیشه تکیه داده وبه خوابی عمیق فرو رفته بود.

درباره‌ی نویسنده

خالد نویسا

۶ دیدگاه

برای درج دیدگاه خود اینجا کلیک کنید

  • داستان جالبی بود، تاریخ را یک بار دیگر پیش چشم مان آورد. اما از تصویر سازی های خوب داستان های گذشته خالد نویسا، این داستان چیزی کم داشت. به هر روی بازهم خوشحالم که هم چنان می نویسد!

  • پروانه عزيز
    – ممنون از لطف و نظر تان. داستان افغانستان به جايگاه خوبي رسيده است. تنهاتأسف اين است كه مضامين و موضوعات اغلب داستان ها با جنگ و اثرات آن پيوند دارد. داستان ” دور از شهر” نيز از اين حالت بيرون نيست. يكي ازبدبختي هاي ناشي از جنگ و اختناق حاصلش همين است كه هر كس به سايه اش هم اعتمادنكند. ” حسن ” را كسي لو نداده است. امابه صورت ذهني با همسفرش در جنگ است.او با خود و از راه خود با اوضاع خاصي در گيراست.
    – پست هاي بازرسي در افغانستان در هر قدمي وجود دارد.
    – واژهء ترش در كشور من به معناي عبوس به كار ميرود.
    – وقتي از هر جسمي فاصله بگيريد كوچك به نظر ميرسد. كوچك شدن بوس به معناي دور شدن آن دو از بوس است. با ارادت

  • از نظر من داستان روانی‌ست. یک نمونه خوب داستانی خواندنی. شخصا با آنکه فکر می‌کنم از فعل «گفت» برای تشریح افکار حسن خلاقانه استفاده شده، ولی شاید بهتر بود از آن اجتناب شود. در مورد نظر خانم پروانه به گمانم بیشتر فضای داستان که در افغانستان اتفاق می‌افتد کمی باعث سردرگمی شده. تا جایی که من فهمیدم کسی حسن را لو نداده، بلکه بازرسی اتوبوسها (همان بس) در پاسگاه‌های بین راه همیشه در افغانستان معمول بوده. سرباز به میکروسکوپ شک کرده و طبق وظیفه حسن را برای پرس و جو به خیمه ای که از آن به عنوان پست بازرسی استفاده می‌شده، برده است. در مورد صفت ترش، در فارسی افغانستان استفاده از “ترش” به معنای “ترشرو” رایج است. مثلا به جای اینکه بگویند فلانی ترشروست، میگویند ترش است. در این صورت، فکر میکنم ترشرو و عاصی بودن صخره‌ها، توصیف قشنگی می‌تواند باشد.

  • مدت زیادی نیست که با ادبیات داستانی کشور همسایه افغانستان آشنا شده ام و در این مدت کم به شدت شیفته ی سبک نگارش ، زبان ، فرم داستانی ،محتوای آنها گشتم .
    به نظر من دنیایی که این داستانها هر کدام گوشه ای از آن را بیان می کنند بسیار پیچیده و قابل تامل است . دنیایی پر از تضاد و تلاش و نیاز . تضاد در نگاه و تلاش برای رسیدن به زبانی مشترک و نیاز برای ایجاد فضایی برای زندگی بهتر .
    با خواندن داستانهای به اشتراک گذاشته شده دریچه ای برای دیدن جلوی چشمانم باز شده . دیدن و خواندن داستانهایی که به قدرت قلم نویسندگانی بزرگ و توانا خلق شدن . سپاس برای به اشتراک گذاشتن این همه داستان خوب و ایجاد چنین فضایی .
    و اما نظر من در باره ی این داستان
    روایت مردی ست که برای ترویج علم در منطقه ای که مجوز اینکار داده نمی شودمیکروسکپی می خرد و در مسیر حمل آن به محل مورد نظر توسط گشت جاده ای مورد بازجویی قرار میگیرد و در نهایت به خاطر محافظت خودش مجبور می شود عامل خطر را با دست خودش از بین ببرد .
    داستان شروع چندان خوبی ندارد . اینکه چرا مرد را از اتوبوس بیرون می کشند و دلیل بدگمانی به همسفر مشخص نیست . ما در حین خواندن متوجه نمی شویم که آیا پیر مرد کناری ،حسن را لو داده یا مامور بازرسی خودش متوجه میکروسکپ شده ؟ اگر مرد او را لو نداده چرا باید این همه نگران باشد ؟ و اگر هم او بوده ، چرا در داستان نیست ؟
    بعضی از صفت ها رو در داستان مناسب ندیدم مثل سنگهایش ترش و …..
    و در ادامه از کوچک شدن بس بعد از ورود به خیمه بازرسی صحبت شده که به نظرم نیاز به ویرایش داره .
    نسبت توصیف در داستان با روایت و کنش متناسب است و قابل قبول است و زبان داستان هم یکدست می باشد و پایان داستان و ضربه نهایی هم بسیار خوب بود .
    ممنون از نویسنده ی محترم .

تازه‌ها