«زیر پوست من»‌:‌ اتوبیوگرافی یک برنده نوبل

x1917«زیر پوست من» اولین جلد از زندگی نامه‌ی دوریس لسینگ، نویسنده انگلیسی و برنده جایزه نوبل ۲۰۰۷ به قلم خود اوست که شرح زندگی‌اش را از زمان تولد در سال ۱۹۱۹ تا بازگشت به انگلیس در سال ۱۹۴۹ در برمی گیرد. این کتاب در سال ۱۹۹۴ منتشر شد. او جلد دوم زندگی نامه اش را با عنوان «قدم زدن زیر سایه» در سال ۱۹۹۷  منتشر کرد.

مهرشید متولی این کتاب را به زبان فارسی ترجمه کرده و نشر نوگام در لندن آن را در قالب کتاب الکترونیک منتشر کرده است. خانم متولی در مورد نشر ترجمه فارسی می‌گوید:‌ «من این کتاب را اصلا به هیچ ناشر کاغذی پیشنهاد نکردم. کتاب از نظر عقلی، هیچ مسأله‌ی خلافی ندارد، ولی سلیقه، و معلوم نیست سلیقه‌ی کی، مطلب دیگری است از آن جایی که «زیر پوست من»  اثر بزرگ و مهمی است و دوریس لسینگ برایم ارزش زیادی دارد، اصلا به ذهنم هم نرسید که در چنین فضای ممیزی مبهمی کتاب را به ناشری متعارف بسپارم.»

«زیر پوست من»، که  برگرفته از شعر شاعر آمریکایی کول پورتر، با عنوان «ترا زیر پوستم حس می‌کنم»، است، بیشتر به شرح دوران کودکی و نوجوانی دوریس لسینگ اختصاص دارد. او در مورد طولانی بودن شرح این دوره از زندگی‌اش چنین توضیح می‌دهد: «وقتی دانشمندان می‌خواهند اهمیت واقعی نژاد بشری را به ما بفهمانند، می‌گویند اگر داستان زمین را بیست و چهار ساعت در نظر بگیریم، آنوقت بخش مربوط به انسان، آخرین دقیقه روز را اشغال میکند. به همین ترتیب در مورد داستان زندگی، اگر بخواهیم داستان را بر مبنای زمان حس شده بیان کنیم، من میگویم هفتاد در صد کتاب تا سن ده سالگی است. هشتاد درصد به سن پانزده سالگی و در نود و پنج درصد، به حدود سن سی سالگی. بقیه اش بدو بدو است به سوی ابدیت.»

پدر دوریس که بعد از مجروح شدن در جنگ و از دست دادن پایش، به خدمت بانک در آمده بود از روسایش در انگلستان درخواست کرد او را برای خدمت در بانک شاهنشاهی به ایران یا به نوشته‌ی دوریس، پرشیا، بفرستند. آنها مقیم خانه‌ای سنگی در حصار کوهستان‌های کرمانشاه می‌شوند و دوریس در آنجا به دنیا می‌آید. خانه‌ای که در عکس‌های ضمیمه کتاب، دارای ستون‌ها و اتاق‌های زیادی است. هرچند در زمان ترک ایران، دوریس دو سال و نیمه است و خاطرات چندانی از آن خانه سنگی و نحوه زندگی شان به یاد ندارد و تنها چیزهایی مبهم از اسب سواری با پدر در یادش مانده. او سعی می‌کند با دیدن عکس‌ها تصاویر آن روزها رابازسازی کند، اما گفته‌های مادرش را از آب و هوای کوهستانی کرمانشاه و باغ‌های زیبا که همه نوع گلی را در آنها می‌کاشتند، در کتاب نقل کرده است.

گزارش ویدیویی نوگام درباره انتشار کتاب «زیر پوست من»

دوریس از ناخرسندی مادرش بابت تولد او رنجیده است و این نگاه را در تمام کتاب حفظ می‌کند. نخستین چیزی که ذکر می‌کند گرسنگی کشیدن و بی‌محلی والدین است که البته عرف زمانه بوده و برای جلوگیری از لوس بار آمدن فرزندان درخانه‌ها اعمال می‌شده است. اما این آگاهی که مادرش در انتظار نوزاد پسری بوده و بنابراین او را از خود می‌رانده؛ تمام زندگی دوریس را تحت تاثیر قرارداده و آنچنان که خودش نوشته باعث تنفر او از مادرش شده بود.

او شرح می‌دهد که چگونه به عنوان یک کودک، درگیر نبردی روزمره برای حفظ واقعیت درونی خودش بوده و دررویارویی با دنیایی که میخواسته چیزی غیر واقعی را  به او تحمیل کند. مانند دروغی که مادرش در هنگام تولد فرزند پسر به دوریس گفت که این بچه توست و باید دوستش داشته باشی.

هرچند پدرش همدلی بهتری با او داشته اما دوریس از شیوه تربیتی خشن او هم انتقاد می‌کند. بدون تردید کودکی و نوجوانی او سراسر کشمکش با مادر بوده است. هر گونه تمایل به مستقل شدن منجر به این واکنش از سوی مادر می‌شده که «آخر سر از فاحشه‌خانه‌ها در می‌آوری!»

با مهاجرت آنها به رودزیای جنوبی ( زیمبابوه) و خرید زمینی ارزان قیمت و بناکردن خانه، دوران دیگری از زندگی دوریس آغاز شد که طی چند سال به او امکان داد نویسندگی را آغاز کند. پدر و مادر او امیدوار بودند که در عرض چند سال صاحب ثروت شوند. به ویژه جلوه‌گری مادر و تمایل او به زندگی اشرافی در این انتخاب دخیل بود. لسینگ می‌نویسد که در این زمان آنها تقریبا فقیر بودند. و انتظاراتشان جامه عمل نپوشید که این مساله یکی از تم‌های اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد. اما این  انتظارات از کجا ریشه می‌گیرد؟ دوریس می‌نویسد: «فکر می‌کردیم هر سال کمی آزادتر، گرم‌تر، قدرت‌مندتر  و امن‌تر می‌شویم. اما درسی که باید از تاریخ آموخت این است که ایام خوشی کوتاه است و باید منتظر جنگ ، طاعون، گرسنگی و بدبختی بود.»

دوریس بالاخره شغلی پیدا می‌کند و موفق می‌شود نویسندگی را از سن پانزده سالگی آغاز کند. سالها بعد وقتی  او به نویسنده‌ای مشهور تبدیل شد مردم از او می‌پرسیدند که چگونه در قاره آفریقا توانسته تحصیل کند. اینجاست که او از مادرش به عنوان آموزگار خود نام می‌برد و می‌گوید چیزی که در او خیلی خوب بود آموزش در خانه بوده و بعد کتابهایی که از لندن می‌رسید.

درباره اینکه در این کتاب کدام حوادث واقعی‌اند و کدام زاده خیال نویسنده، دوریس معتقد است که «اهمیت واقعیت کمتر و کمتر می‌شود، زیرا نویسنده‌ها مثل میخی هستند که مردم رویاهایشانرا به آنها می‌آویزند.»

این کتاب دربردارنده کودکی، روابط عاشقانه، ازدواج، ترک همسر، ازدواج مجدد و گرایشات کمونیستی دوریس لسینگ. او از گذشته گاه با حسرت، توام با استهزا ولی بدون آه و زاری یاد می‌کند.  می‌گوید: «فایده اینکه بگوییم کاش این کار را کرده بودم یا آن کار را کرده بودم، چیست؟ مهم این است که در موقعیت من و با طبیعتی که داشتم چیز دیگری نمی توانست اتفاق بیفتد.» در این زندگی نامه نوشت، دوریس نه تنها به شرح چگونگی نویسنده شدنش می‌پردازند بلکه نوشته او نوعی قیام فرد دربرابر تاریخ و فرد در برابر کل است. ضمن اینکه نشان میدهد به سادگی نمی‌توان مرزی بین واقعیت و خیال ترسیم کرد. انگار که او زندگی خود را به مثابه یک اثر هنری در معرض دید ما قرار داده باشد.

نشر نوگام، که کتاب «زیر پوست من» را به نشر رسانده، یک موسسه غیرانتفاعی‌ است که توسط گروهی از جوانان ایرانی مهاجر در لندن شکل گرفته است. این موسسه که کتاب‌هایش را با حمایت مالی خوانندگان به نشر می‌رساند معتقد است که گذر از کتاب چاپی به کتاب الکترونیک «نه تنها ما را وارد عرصه تازه‌ای از دنیای کتاب می‌کند بلکه می‌تواند معضل توزیع کتاب فارسی را نیز تا حدودی حل کند.»

کتاب «زیر پوست من» را می‌توانید از وبسایت نشرنوگام  دانلود کنید و  در صورت تمایل از مبلغی دلخواه بابت حمایت از نشر این کتاب و یا سایر کتاب‌های نوگام اهدا کنید.

.

درباره‌ی نویسنده

فرشته مظفری

۸ دیدگاه

برای درج دیدگاه خود اینجا کلیک کنید

تازه‌ها

پرخواننده‌ترین‌ها