دو سال و هشت ماه و بیست و هشت شب: رمان تازه سلمان رشدی

لوسی اسکولز – بی بی سی

.

۹۷۸۰۸۱۲۹۹۸۹۱۷_custom-8e93c2cc5402d38277230da029ae72df682cf4ef-s400-c85عنوان دوازدهمین کتاب داستان سلمان رشدی پژواک آشنایی دارد و اگر دو سال، هشت ماه و بیست و هشت شب را با هم جمع بزنیم نتیجه آن می‌شود هزار و یک شب، تعداد داستان هایی که شهرزاد قصه گو برای به تاخیر انداختن مرگ خود هر شب برای سلطان تعریف می‌کرد.

سلمان رشدی قبلا قصه های هزار و یک شب را برای خوانندگان نوجوان در دو کتاب خود با عنوان های «هارون و دریای قصه‌ها» سال ۱۹۹۰ و ادامه آن با عنوان «لوکا و آتش زندگی» سال ۲۰۱۰ بازآفرینی کرده بود.

اما داستان «دو سال، هشت ماه و بیست و هشت شب» روایتی مملو از سکس و خشونت و مخصوص خوانندگان بزرگسال است.

داستان از زبان یک راوی ناشناس و در هزاره آینده نقل می‌شود. اما خواننده می‌تواند دریابد که صحنه وقوع داستان، نسخه‌ای از نیویورک امروزی است. نقل داستان دقیقا دو سال، هشت ماه و بیست و هشت شب طول می‌کشد و در خلال آن جنگی بین دنیای انسان و جهان های دیگر روی می‌دهد. طوفانی عظیم شرایط طبیعی جهان آدمیان را به هم می‌ریزد و با خود «عجایب و غرایبی» به همراه می‌آورد که نشان می‌دهد مرزها بین جهان آدمیان و دنیای جن و پریان فرو ریخته است.

باغبانی ساکن محله منهتن یک روز صبح که از خواب برمی خیزد متوجه می‌شود که در هوا معلق است، شخصیت دیگر داستان که یک نویسنده تازه کار رمانهای سکسی است به مرور در خلال داستان شکل می‌گیرد، و نوزادی با قدرت خارق العاده برای تشخیص فساد را در ساختمان شهرداری رها کرده اند، شهردار با کمک این “جاروی انسانی” می‌تواند اداره خود را پاکسازی کند.

منشا خصوصیت و قابلیت های «عجیب و غریب» این شخصیت ها در اصل و نسب آنهاست. در اندلس قرن دوازده میلادی، شاهزاده خانمی از عالم پریان به نام «دنیا» که به زیستن به شیوه آدمیان علاقه وافری داشت، عاشق ابن رشد، فیلسوف بزرگ آن زمانه، می‌شود. ابن رشد مردی است اهل منطق، استدلال و علوم و «به همین دلیل طرز فکر او برای بسیاری از هم عصرانش ناهنجار است»، به خصوص برای دشمن کینه توزش، محمد غزالی فقیه مسلمان سرشناس آن دوره.

خون گرم و شهوت دنیا، مثل سایر جن و پریان، حد و مرزی ندارد. نتیجه هم بستری های پی در پی این زوج فرزندان بی شماری است. محصول هر بارداری تولد حداقل هفت و گاه حتی نوزده نوزاد است.

در نسل های بعدی فرزندان و نوادگان دنیا که نویسنده آن ها را «دنیازاد» لقب داده، بی اطلاع از قدرت جادویی خود در سراسر جهان پخش می‌شوند. تا اینکه روزی همه آنها فراخوانده می‌شوند تا در دفاع از آنچه جد بزرگشان به آن اعتقاد داشت به پا خیزند، چون جدال فکری بین دو اندیشمند بزرگ (ابن رشد و محمد غزالی) که قرن ها پیش مرده اند، ابعاد ملموس و خشونت باری به خود گرفته است.

(در این جا هم خواننده باید بپذیرد که به گفته راوی داستان «اصول حاکم بر واقعیت به حدی مضمحل شده» که جدال فکری این دو اندیشمند هنوز هم می‌تواند ادامه یابد. برای خواندن این داستان خواننده باید در تمام مدت اعتقادات خود را کنار بگذارد.)

رئالیسم جادویی در اوج

پس زمینه استعاره‌ای داستان تقریبا مشخص است و نیازی به بیان ندارد. ولی نویسنده برای رفع هر گونه ابهام و سوء تفاهم به خواننده یادآوری می‌کند که «جنون» عجایب و غرایب که در این داستان ظاهر می‌شود «جنون حملات یازدهم سپتامبر: اهریمن خارجی» است . در این حکایت که به مرور به داستانی حماسی از نبرد بین نیکی و پلیدی بدل می‌شود، سلمان رشدی تضاد و دشمنی مطلق اسلام‌گرائی بنیادگرا با منطق‌گرایی دوران روشنگری و آزادی بیان را در قالب رنگین و پرزرق و برقی که معمولا در کتابهای کمیک مارول سراغ داریم به خواننده ارائه می‌دهد.

و البته برای تکمیل این تصویر هر از چند گاه خار تیزی هم لابلای این تصویر می‌گنجاند: «روی آوردن به خشونت افراطی، که معمولا همگان – و نه چندان دقیق- آن را تروریسم می‌نامند، همواره برای آن گروه از مردانی که یا باکره بوده اند و یا امکان پیدا کردن زوج نداشتند جذاب بوده است.»

در واقع نویسنده و شخصیت کتاب به مرور به یکدیگر نزدیک می‌شوند. راوی داستان در بخشی از کتاب می‌گوید: «در واقع ابن رشد به نوعی یک شخصیت ضد شهرزاد بود. داستان های شهرزاد جان او را نجات داد در حالی که حرف های ابن رشد جان او را به خطر می‌انداخت.»

اینجا اشاره به فتوای مرگ سلمان رشدی به خاطر کتاب «آیات شیطانی» کاملا واضح است.

این کتاب خصوصیات یک اثری تاریخی، افسانه‌ای و حماسی و حتی داستانهای جن و پری را دارد ولی خصوصیت غالب آن رئالیسم جادویی در مقیاسی خستگی ناپذیر است. هر آنچه در این داستان نقل و نوشته می‌شود بزرگتر، درخشنده تر و جسورانه تر از دنیای واقعی است. با خواندن سلمان رشدی به خوبی می‌توان فهمید چرا مفهوم «هنرنمایی لفظی» ابداع شده است.

در قدرت و ذوق نهفته در کلام او شکی نیست ولی در اینکه این داستان در کلیت خود یک اثر موفق و کارآمد باشد من چندان مطمئن نیستم.

موارد تکراری در کتاب زیاد و واضح اند. گاه راوی داستان آن قدر شهوانی بودن اجنه و پریان و علاقه وافر آنها به سکس را تکرار می‌کند که حالت حسرت خوردن و لب گزیدن های یک پیرمرد هرزه را تداعی می‌کند.

نکته دیگر زبان بازی طعنه آمیز در توصیف شخصیت هاست. به عنوان مثال اکثر شخصیت های زن داستان در قالب های کاریکاتورگونه کتابهای کمیک توصیف می‌شوند و شخصیت های عمیق فقط منحصر به مردان است.

اما از همه مهمتر اینکه وعده کتاب، با استناد به عنوان آن، برای گفتن حکایت های متعدد به سبک هزار و یک شب هیچگاه در این داستان تحقق نمی یابد.

.

منبع:‌ سایت فارسی بی‌بی‌سی

درباره‌ی نویسنده

نویسنده مهمان

مجله‌ی نبشت با همیاری و همکاری داوطلبانه‌ی خوانندگان و نویسندگان فارسی‌زبان پابرجاست. آیا با اشتراک نوشته‌هایی که می‌پسندید، به بهتر شدن کیفیت این مجله کمک خواهید کرد؟

۵ دیدگاه

برای درج دیدگاه خود اینجا کلیک کنید

  • مقاله ی جالبی بود. تشکر. کاش کمی بیشتر در مورد سبک و مکتب فکری رشدی می نوشتید. تا جایی که میدانم در دانشگاهای غرب رشدی را به عنوان یکی از نویسندگان “پسا استعمار” یا “post-colonial” تدریس میکنند. یکی دیگر از نوسندگانی که درین قالب میگنجد “آچابه” Chinua Achabe است. دوست دارم در مورد رمان “Things Fall Apart” درین سایت مقاله ای بخوانم. پیروز باشید.

تازه‌ها