اعتراض شناخته‌شده‌ترین چهره‌های ادبی، فرهنگی و علمی فارسی‌زبان به بی‌بی‌سی

به دنبال تغییر نام صفحه‌ی فیسبوک بی‌بی‌سی افغانستان به بی‌بی‌سی دری که اعتراضات گسترده‌ی مخاطبان این رسانه را به دنبال داشت، اکنون بیش از صد و هشتاد تن از شناخته‌ شده‌ترین چهر‌ه‌های فرهنگی، ادبی، علمی و رسانه‌ای ایران، افغانستان و تاجیکستان، در نامه‌ای سرگشاده به این اقدام بی‌بی‌سی اعتراض کرده‌اند.

از جمله کسانی که این نامه را امضاء کرده‌اند، داریوش آشوری، محمود دولت‌آبادی، بهاءالدین خرمشاهی، علی دهباشی، حسن انوشه و محسن مخملباف از ایران، واصف باختری، رهنورد زریاب، نجیب مایل هروی، کاظم کاظمی، ابوطالب مظفری از افغانستان و شهزاده سمرقندی (نظروا) و صفر عبدالله از تاجیکستان هستند.

امضاکنندگان این نامه با اشاره به اینکه تا چند دهه پیش نام رسمی این زبان در افغانستان فارسی بوده و اقدام به تغییر آن در قانون اساسی ۱۳۴۳ خورشیدی در این کشور با هدف جدایی انداختن میان فارسی‌زبانان منطقه‌ انجام شده، می‌گویند ورود بی‌بی‌سی به این جنجال زبانی، نه تنها نقض بی‌طرفی این سازمان است بلکه به تشدید اختلاف‌ها خواهد انجامید.

چهره‌های ادبی و علمی زبان فارسی در این نامه به چهار نکته‌ی اساسی اشاره می‌کنند:

اول: مداخلات بیرونی از سوی دولت‌ها و رسانه‌ها می‌تواند پیامد‌هایی به شدت گسترده‌تر از اصل اختلاف زبانی در افغانستان داشته باشد و اعتراضات چند روز گذشته نشان داد که تغییر نام بی‌بی‌سی افغانستان به بی‌بی‌سی دری هیچ کمکی به حفظ وجهه‌ی بی‌بی سی و اعتماد مخاطبان آن نمی‌کند.

دوم: مسئولان بی‌بی‌سی با این تغییر نام در واقع خط مشی حرفه‌ای این سازمان را که در راهنمای سردبیری آن آمده به روشنی نقض می‌کنند، چرا که بی‌بی‌سی افغانستان با تغییر نام خود به «بی‌بی‌سی دری» طرف یکی از دو موضع جنجالی زبانی در افغانستان را گرفته و آشکارا رای، دیدگاه و اعتراض دست کم نیمی از مخاطبان خود را نادیده می‌گیرند. آن‌ها اشاره می‌کنند که بی‌بی‌سی خود بارها از این اختلافات زبانی گزارش داده و بنابراین از حساسیت موضوع آگاه بوده است.

سوم: بی‌بی‌سی از نظر علمی و آکادمیک در موقفی نیست که بتواند درباره جایگاه زبان فارسی در افغانستان (که یک بحث علمی و تاریخی‌ست) قضاوت کند. به گفته‌ی این چهره‌های ادبی، حتی کارشناسان و صاحبنظران این حوزه نیز با توجه به حساسیت‌های تاریخی و اجتماعی پیرامون این موضوع نیاز ندیده‌اند که در این زمینه حکمی صادر کنند.

چهارم: تفاوت فارسی رایج در افغانستان و ایران بیشتر از تفاوت‌های گویش‌های انگلیسی بریتانیایی، آمریکایی و یا کانادایی نیست. و اگر بی‌بی‌سی نیازی به ایجاد بخش‌های خاص این گویش‌ها نمی‌بیند، ایجاد «بخش دری» اقدامی تعجب‌برانگیز و حتی مشکوک می‌تواند تلقی شود.

امضاکنندگان نامه از بی‌بی‌سی خواسته‌اند که به صورت قطعی و فوری تلاش‌ها برای تغییر نام بخش افغانستان به «بی‌بی‌سی دری» را متوقف سازند و درباره انگیزه‌های آن تحقیق کنند.

متن نامه‌ی سرگشاده و فهرست کامل امضاکنندگان:

نامۀ سرگشادۀ اهل قلم و فرهنگ افغانستان، ایران و تاجیکستان در اعتراض به تغییر نام بی‌بی‌سی افغانستان به بی‌بی‌سی دری

بی‌بی‌سی، در اقدامی پرسش‌برانگیز، نام صفحۀ فیس‌بوک «بی‌بی‌سی افغانستان» را به «بی‌بی‌سی دری» تغییر داده است، و متعاقباً بناست این رویه را در رادیو و وبسایت نیز اجرا کند. ما امضاکنندگان، این اقدام را مغایر با واقعیت‌های علمی، فرهنگی و تاریخی می‌دانیم و به آن معترضیم. لازم می‌دانیم نکات مهم زیر را برای مدیران سرویس جهانی این سازمان برجسته سازیم:

اول. طی قرن حاضر، زبان فارسی در افغانستان به موضوعی بسیار حساسیت‌برانگیز و سیاسی بدل شده است. در حالی که، به گواه اسناد تاریخی، تا پنجاه سال پیش نام رسمی این زبان در افغانستان «فارسی» بوده، گروه‌هایی به منظور جداسازی گویشوران فارسی افغانستان از پیکرۀ فارسی‌زبانان جهان، تلاش کرده‌اند نام رسمی این زبان را به «دری» (که در واقع نام دیگر همین زبان است) تغییر دهند.

    دو دستگیِ جاری میان گویشوران زبان فارسی در افغانستان نتیجۀ مستقیم همین سیاست‌هاست. به باور ما و بسیاری از پژوهشگران این حوزه، اختلاف‌نظرهایی از این دست در جوامع دموکراتیک طبیعی ا‌ست و راه حل آن را باید به مرور زمان و با اتکا بر گفت‌وگو میان گروه‌های اجتماعی یافت. روشن است که مداخلات بیرونی از سوی دولت‌ها، نهادها و رسانه‌ها فقط به تشدید این اختلافات خواهد انجامید و پیامدهایی به‌شدت گسترده‌تر از اصل اختلاف به دنبال خواهد داشت.

    اعتراض‌های گستردۀ مخاطبان بی‌بی‌سی نسبت به تغییر نام «بی‌بی‌سی افغانستان» به «بی‌بی‌سی دری» در چند روز گذشته هم ثابت می‌کند که این تغییر نام نه تنها کمکی به حفظ وجهۀ بی‌بی‌سی و اعتماد مخاطبان آن نمی‌کند، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز بروز پیامدهایی جدی‌تر باشد.

دوم. بی‌طرفی و اصول خط ‌مشی سازمانی بی‌بی‌سی که در اصول راهنمای سردبیری آن به تفصیل آمده، به‌روشنی حکم می‌کند که این سازمان باید از اقداماتی که ممکن است زمینه‌ساز بروز اختلاف در میان مخاطبان شود، پرهیز کند. بی‌بی‌سی افغانستان با تغییر نام خود به «بخش دری» اصل بی‌طرفی و توصیه‌های اصول راهنمای خود را زیر پا گذاشته است. با این اقدام، بی‌بی‌سی طرف یکی از دو موضع جنجالی زبانی در افغانستان را گرفته و آشکارا رٲی، دیدگاه و اعتراض دست‌کم نیمی از مخاطبان خود در این کشور را نادیده انگاشته است. مدیران بی‌بی‌سی افغانستان از سال‌ها پیش از حساسیت زبانی در افغانستان آگاه بوده‌اند و بی‌بی‌سی خود بارها حواث تلخ ناشی از این حساسیت‌ها در افغانستان را گزارش داده است. بنابراین‌،‌ اقدام این مدیران در ورود به این جنجال، نقض عامدانه و آشکار اصل بی‌طرفی تلقی می‌شود. 

سوم. داوری دربارۀ موقعیت زبان فارسی در افغانستان و بحث پیرامون این که آیا این زبان را «دری» باید خواند یا «فارسی»، مبحثی علمی است و پژوهشگران و صاحبنظران این حوزه نیز، با توجه به حساسیت‌های تاریخی و اجتماعیِ پیرامون این موضوع،‌ نیازی ندیده‌اند که به جز بیان دیدگاه‌های خود، در این زمینه حکمی صادر کنند. بی‌بی‌سی در حالی به داوری و صدور حکم قطعی در این زمینه پرداخته که به عنوان یک سازمان خبری مرجعیت علمی لازم برای حل و فصل این موضوع را ندارد.

چهارم. تفاوت‌های زبان فارسی رایج در ایران و افغانستان را می‌توان با تفاوت‌های میان انگلیسیِ کانادایی، استرالیایی،‌ و آمریکایی قیاس کرد و نیز تفاوت‌هایی که میان گویش‌های مختلف زبان عربی یا اسپانیایی وجود دارد. بنابراین،‌ اگر بی‌بی‌سی نیازی نمی‌بیند که برای هریک از گویش‌های مختلف انگلیسی و عربی و اسپانیایی بخشی جداگانه ایجاد کند،‌ بدیهی‌ است که ایجاد «بی‌بی‌سی دری» می‌تواند از چشم گویشوران زبان فارسی در افغانستان، ایران و تاجیکستان اقدامی تعجب‌برانگیز و حتی مشکوک تلقی شود.

     ما امضاکنندگان  به این نکته واقفیم که شرایط سیاسی و خبری افغانستان ایجاب می‌کند که بی‌بی‌سی همانند پانزده سال گذشته به پخش برنامه‌های خبریِ جداگانه و ویژه برای مخاطبان افغانستانی‌ خود در داخل و بیرون از این کشور ادامه دهد. اقدام بی‌بی‌سی در تشکیل بخشی مستقل برای افغانستان از همان ابتدا با استقبال وسیع مخاطبان آن روبه‌رو شد. اما تلاش مدیران بی‌بی‌سی افغانستان برای جداسازی فارسی‌زبانان افغانستان و تقلیل آن‌ها به جمعیتی منزوی و جداافتاده‌ از پیکرۀ بزرگ فارسی‌زبانان جهان، به شائبۀ انگیزه‌های سیاسی و تفرقه‌افکنانه دامن زده است.

    ما امضاکنندگان باور داریم که سرویس جهانی بی‌بی‌سی باید به صورت فوری و قطعی تلاش‌ها برای تغییر نام بخش افغانستان به «بی‌بی‌سی دری» را متوقف سازد و دربارۀ انگیزه‌های واقعی این اقدامات تحقیق به عمل آورد. افزون برآن، سازمان بی‌بی‌سی نیازمند راهکارهایی برای اطمینان یافتن از این امر است که از منابع و امکانات این سازمان برای پیشبرد اهداف جنجال‌برانگیز سیاسی و قومی در افغانستان یا دیگر کشورها استفاده نخواهد شد.

    اعتراض‌های روزهای اخیر و تداوم آن نشان می‌دهد که گویشوران زبان فارسی، فارغ از همۀ اختلاف‌سلیقه‌های سیاسی و فرهنگی، این اقدام بی‌بی‌سی را تعرض به همبستگی و پیوند دیرپای تاریخی، فرهنگی و زبانی خود تلقی می‌کنند و خواستار توجه جدی به اقدامات مغایر اصول خط مشی این سازمان هستند. بدیهی است نادیده گرفتن واقعیت‌های علمی، تاریخی و فرهنگی وجهۀ کل این سازمان و اعتماد مخاطبان به بی‌طرفی آن را به‌شدت خدشه‌دار خواهد کرد.

امضاکنندگان نامه :

علیرضا آبیز

حسین آتش‌پرور

نقیب آروین

عزیزالله آریانفر

فریدون آژند

داریوش آشوری

مسعود احمدی

پرویز اذکایی

فروزنده اربابی

رضا اغنمی

سایه اقتصادی‌نیا

نوذر الیاس

گلی امامی

نصرالله امامی

علی امیری

وسیم امیری

روح‌الامین امینی

علی انصاری

حسن انوشه

اکبر ایرانی

شهباز ایرج

افشین بابازاده

منیژه باختری

واصف باختری

وسیمه بادغیسی

نجیب بارور

تقی بختیاری

حسینا برگن

صدیق برمک

مهدی بشارت

وحید بکتاش

ثریا بهاء

همایون بهمنش

فرید بیژن

منوچهر بیگدلی خمسه

مانی پارسا

ع. پاشایی

همایون پاییز

لطیف پدرام

اکرم پدرام‌نیا

بهرام پروین‌ گنابادی

عباس پژمان

محمدرضا پورجعفری

یارعلی پورمقدم

احمد پوری

امان پویامک

محمد توکلی طرقی

مهدی جامی

کاوه جبران

محمدرضا جعفری

محمد جعفری‌قنواتی

مصطفی جیحونی

امیر حسن چهلتن

سمیع حامد

محمود حدادی

عاصف حسینی

کبری حسینی

محسن حسینی

عزیز حکیمی

مریوان حلبچه‌ای

سعید  حمیدیان

حسین حیدربیگی

جواد خاوری

عبدالحی خراسانی

بهاءالدین خرمشاهی

خالد خسرو

ابوتراب خسروی

ابوالفضل خطیبی

رنگین دادفر اسپنتا

عبدالحسین دانش

تورج دریایی

مژده دقیقی

علی دهباشی

فرزانه دوستی

محمود دولت‌آبادی

علیرضا ذکاوتی قراگزلو

حسن ذوالفقاری

مجیب‌الرحمان رحیمی

عتیق رحیمی

فهیم رسا

م. روان‌شید

مهدی زرقانی

رهنورد زریاب

سیامند زندی

رویا سادات

لی‌لا سازگار

عبدالرضا سالاربهزادی

فرزان سجودی

محمدشریف سعیدی

شهزاده سمرقندی (نظروا)

سنجر سهیل

علی شاپوران

ابراهیم شریعتی

فیض شریفی

رضا شکراللهی

فاطمه شمس

قهرمان شیری

ترانه صادقیان

نوید صدیقی

سید ضیاء قاسمی

سعید طلاجوی

محسن طاهر نوکنده

صفر عبدالله

مجتبی عبدالله‌نژاد

علی عبداللهی

نازی عظیما

الیاس علوی

آزاد عندلیبی

مهدی غبرایی

ناصر غیاثی

نادیه فاضل

کامران فانی

محمود فتوحی

منوچهر فرادیس

محمدتقی فرامرزی

رضا فرخفال

شهاب‌الدین فرخیار

قاسم فرزام

عارف فرمان

حسن فروغ

خالده فروغ

ناهید فرید

حمیرا قادری

محمد قاسم‌زاده

آزیتا قهرمان

فرزانه قوجلو

محمد کاظم کاظمی

پرویز کاوه

نجم کاویانی

صحرا کریمی

فیصل کریمی

احمد کریمی حکاک

فاطمه کشاورز

محمد کشاورز

محمود کویر

جمشید کیانفر

آبتین گلکار

پری‌یوش گنجی

خسرو مانی

نجیب مایل هروی

رازی محبی

سهیلا محبی جواهری

محمد محمدعلی

سیدرضا محمدی

محمد حسین محمدی

عباس مخبر

ابوالحسن مختاباد

محسن مخملباف

صاحب‌نظر مرادی

داوود مرادیان

ابوطالب مظفری

شهاب مقربین

ذبیح مهدی

محیی‌الدین مهدی

مجیب مهرداد

حافظ موسوی

سیدعسکر موسوی

گراناز موسوی

محبوبه موسوی

فرشته مولوی

شکوه میرزادگی

علی میرزایی

ناصر میمنگی

پرتو نادری

یما ناشر یکمنش

لطیف ناظمی

رضا نجفی

کیوان نریمانی

مینا نصر

حمیرا نکهت دستگیرزاده

محسن نکومنش فرد

یاسین نگاه

عزیزالله نهفته

مهدی نوریان

خالد نویسا

عبدالحسین نیک‌گهر

سخیداد هاتف

سیامک هروی

محمدعلی همایون کاتوزیان

نسیمه همدرد

رضی هیرمندی

وحید وارسته

حمزه واعظی

حضرت وهریز

یعقوب یسنا

درباره‌ی نویسنده

عزیز حکیمی

عزیز حکیمی

اهل هرات، ساکن جزایر مالت،‌ روزنامه‌نگار، علاقه‌مند ادبیات فارسی و انگلیسی و برنامه‌نویسی وب. از عزیز یک رمان به زبان ایتالیایی ترجمه و منتشر شده و در حال حاضر روی رمان دوم و یک مجموعه داستان کوتاه کار می‌کند. او مقالاتی در رسانه‌های مختلف فارسی‌زبان و نشریات خارجی منتشر کرده است. عزیز بنیان‌گذار و سردبیر مجله‌ی ادبی نبشت و نشر نبشت است.

۸ دیدگاه

برای درج دیدگاه خود اینجا کلیک کنید

  • ﻣﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻋﺰﻳﺰﻱ اﺯ ﻭﻻﻳﺖ ﭘﻨﺠﺸﻴﺮ, ﺑﺎ ﭘﻴﻮﺳﺘﻦ ﺑﻪ ﺟﻤﻊ اﻣﻀﺎ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﮔﺎﻥ اﻳﻦ ﻧﺎﻣﻪ, اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﺯﺷﺖ و ﻧﻔﺎﻕ اﻓﮕﻨﺎﻧﻪ و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﻲ ﺑﻲ ﺳﻲ ﺭا ﻧﻜﻮﻫﺶ ﻣﻲ ﻛﻨﻢ و اﺯ اﻳﺸﺎﻥ ﻣﻲ ﻃﻠﺒﻢ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ ﺩاﺧﻠﻲ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺑﻲ ﻃﺮﻓﻲ ﺧﻮﺩ ﺭا ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻨﺪ.

  • امروز زبان لابد فردا مذهب، پس فردا نژاد و قومیت و اجرای هزار و یک کار از قبل برنامه ریزی شده و تشکیل جزایر کوچکی از آدمها ، باورها ،فرهنگ ها ، گویش هایی به ظاهر متفاوت! در پهنه وسیعی از آسیا

  • من محمودجامی ساکن هرات بانویسندگان این نامه کاملن موافقم واین کاربی بی سی را خلاف مصالح مردمان فارسی زبان درافغانستان دانسته وخواهان تجدیدنظرتصمیم گیرندگان بی بی سی دراین زمینه هستم

  • “ زبـان دری … تـاریخ چـیز کـم دو هزارسال [دارد]، در دوره‌ هــای قـبل از اسلام وجـــود داشـته و در افــغانسـتان [خراسان کهـن] بوجـود آمـده … نخـسـت زبان مردم خراسـان بوده و بعـداً انتـشار آن به غرب [ ایران امروز] صـورت گرفـته …” ۵

    در این نوشتـه هرجا سخن از خراسان می رود مـراد خراسـان بزرگ و باسـتـان اسـت که بلخ، هرات، نیشاپـور و مـرو از زمـره اسـتـان‌هـای بـزرگ آن بـود کــه مشـتمـــل خاک‌هــای افـغانستان کـنونی، بخــش‌های خـاوری ایـران امـروز، صحـرای ترکـمن تـا کنــارهای رود جـیحون را در بــر می‌گــرفت.

    مسٌـلـم اسـت کـه زبـان دری در دوره پــیش از اسلام در ماوراءالنهـر و خـراســان رایـج بــوده و یـک شـبــه بدون ریشـــه و پیشـینـه در دوره صفــاریـان و سـامـانیــان بوجــود نیآمده اسـت. این زبان پیشـیـنه‌ای چند قرنی داشـته اسـت و گر نه امکان نداشـت که در مدتی کوتاه سـراسـر خراسـان را فرا گـیرد و به عـنوان زبان عـلمی و ادبی که در آن شـعر سـروده و نـثر نگاشـته می ‌شد، عرض وجود کـند. البـته بـدون تردید همـان گـونه که پرفسـور ژوپـل مطـرح می‌کند: “ … تا قرن چـهارم هجـری زبان دری منحـصر به خراسـان و ماوراءالـنهـر بود … و در ایران معمـول نبود، حتی یک شـعر و رسـاله هم در این زبان مقـارن ایــن زمانــه‌هــا در ایــران دیــده نشـده اسـت…”

    • زبـان دری … تـاریخ چـیز کـم دو هزارسال [دارد]، در دوره‌ هــای قـبل از اسلام وجـــود داشـته و در افــغانسـتان [خراسان کهـن] بوجـود آمـده … نخـسـت زبان مردم خراسـان بوده و بعـداً انتـشار آن به غرب [ ایران امروز] صـورت گرفـته

      در این نوشتـه هرجا سخن از خراسان می رود مـراد خراسـان بزرگ و باسـتـان اسـت که بلخ، هرات، نیشاپـور و مـرو از زمـره اسـتـان‌هـای بـزرگ آن بـود کــه مشـتمـــل خاک‌هــای افـغانستان کـنونی، بخــش‌های خـاوری ایـران امـروز، صحـرای ترکـمن تـا کنــارهای رود جـیحون را در بــر می‌گــرفت.

      مسٌـلـم اسـت کـه زبـان دری در دوره پــیش از اسلام در ماوراءالنهـر و خـراســان رایـج بــوده و یـک شـبــه بدون ریشـــه و پیشـینـه در دوره صفــاریـان و سـامـانیــان بوجــود نیآمده اسـت. این زبان پیشـیـنه‌ای چند قرنی داشـته اسـت و گر نه امکان نداشـت که در مدتی کوتاه سـراسـر خراسـان را فرا گـیرد و به عـنوان زبان عـلمی و ادبی که در آن شـعر سـروده و نـثر نگاشـته می ‌شد، عرض وجود کـند. البـته بـدون تردید همـان گـونه که پرفسـور ژوپـل مطـرح می‌کند: “ … تا قرن چـهارم هجـری زبان دری منحـصر به خراسـان و ماوراءالـنهـر بود … و در ایران معمـول نبود، حتی یک شـعر و رسـاله هم در این زبان مقـارن ایــن زمانــه‌هــا در ایــران دیــده نشـده اسـت

  • من رحمت الله روند هستم به زبان های فارسی ،روسی وپشتو در حد تالیف و ترجمه آشایی دارم..برخی از آثار و ترجمه هایم به این سه زبان به نشر رسیده است .من با پیوستن به فهرست گویشوران زبان پارسی این عمل بی تامل وغیر منطقی بنگاه نشاتی بی بی سی را درباره تغیر نام صفحه افغانستان تقبیح می کنم.

    • من شیران آغا نیکفر هستم یک شهروند افغانستانی کنونی ویک پارسی گوی، من این اقدام جاسوسانه بی بی سی را برای تغییر نام برگه بی بی افغانستان به بی بی سی دری را شدیدا تقبیح نموده وخوانان تغییر نام نام وی به بی بی سی پارسی میباشم