طلاقم، پدرم، اشتباهم

 

maxresdefault

دینا نیری

[ترجمه: منصور پیروتی]

«یک قاشق زمین و دریا» اولین رمان دینا نیری به چهارده زبان ترجمه شده است. رمان دوم او به نام «پناهگاه» در سال ۲۰۱۷ منتشر می‌شود.

نصفەهای شب، توی اتوبوسی کە من را از شیکاگو بە آیووا می­‌رساند با پدرم در مورد طلاقم حرف زدم. هیچ حسی برای بە تعویق انداختنش نداشتم. پدرم از اصفهان تلفن زده بود. چند ماهی می­‌شد کە با هم صحبت نکرده بودیم. می­‌خواست تصمیم نهایی­‌ام را از زبان خودم بشنود. با صدای کلفت­ش کە لکنت پیدا کردە بود، مدام سوال می­‌کرد کە طلاق «حالمو خوووب می­‌کنە؟» و اینکە من «پول دارم؟» کە زندگیم را ادارە کنم. در کشور ما یک زن مطلقە در دهەی سوم عمرش ممکن است دیگر هیچ‌­وقت ازدواج نکند، و اگر هم بکند، شاید چندان دلبخواه­ش نباشد. احتمالا بچەدار نخواهد شد، و اگر هم تا آن موقع بچەای زاییدە باشد، آنها قانونا بە شوهرش تعلق می­‌گیرند. اموالش ناپدید می­‌شوند، چرا کە معمولن فکر و اندیشەی شاد زن طلاق دادە شدە حساب­خواە نیست.

پدرم از مولانا تکه شعری نقل کرد، سعی می­‌کرد دلداری­‌ام بدهد و بە من بگوید کە روزهای بهتری از راه خواهند رسید. صدای بهم خوردن دانەهای تسبیح­ش بە گوشم می­‌رسید کە آنها را بین انگشتان شست و سبابەاش می­‌چرخاند. این تسبیح ٣٣ دانەای را همە جا با خودش دارد- سی و سە. یعنی بە تعداد قوس­های زیر پل معروف اصفهان؛ سن ساکنان بهشت بنا بە بعضی روایات اسلامی، و سن آن روزهای من در آستانەی طلاق.

از وقتی کە مادرم، برادرم و من در سال ١٩٨٧ از ایران خارج شدیم، فقط چهاربار پدرم را دیدەام. مردی سبیل کلفت، کە یک عصا با سر نقرەای از تمثیل حیوانات دارد و شدیدا بە شعرهای مولانا علاقه نشان می­‌دهد. پدرم هر چند در یک خانوادە روستایی بزرگ شده، اما اهداف روشنی برای خود ترسیم کردە؛ و بە واسطەی همین اهداف روشن دندانپزشک شدە است و این روزها دارد از زندگی­‌اش لذت می­‌برد. خیلی کم می­تواند بە خارج از کشور سفر کند، جدا از انگلیسی زنگ­زدەاش، نمی­تواند شکم­ش را با چیزی غیر از کباب­های وطنی راضی کند. (هر چند در یکی از سفرهایش، علاقەی شدیدی بە سالاد سزار نشان داد.)

بعد از مکالمەی توی اتوبوس، دیگر تلفن نزد. خب من ذهنیت روستایی او را نسبت بە طلاق سرزنش کردم. سایر اعضای خانوادەی سنتی من هم بعد از آن رویداد تماس­شان را با من قطع کردند و تا دو سال، در حالی کە مشغول گذراندن دورەی کارشناسی ارشد در آیووا بودم، تمام خانوادەی من مادرم بود کە هر وقت فرصت می­‌کرد از تایلند بهم تلفن می­زد یا برایم نامە می­‌نوشت.

در این مدت گاهی اوقات پدرم را در فیسبوک می­‌دیدم. بیشترین حجم از انتشارات فیسبوکی­‌اش را شعر تشکیل می­‌داد. چە حالا و چە آن موقع عکس زنان زیبا را بازنشر می­‌کرد، نمی­دانم شاید با خودش فکر می­‌کند کە این‌طوری دارد عکس­ها را ذخیرە می­‌کند. یک پیام از روی عصبانیت با حروف درشت برایش فرستادم: «بابا، همە چیو نباید بذاری فیسبوک! نمی­‌فهمی اینو؟» یک بار خودش را در عکس من و دوستم تگ کرد. بعد ویدیوی همکلاسی­‌هایم در آیووا را پخش کرد کە داشتیم دور یک آتش بزرگ، آواز می­‌خواندیم. قانع شدم کە او این کارها را با لایک کردن اشتباه گرفته است، با عصبانیت یک پیام دیگر با این مضمون برای او نوشتم: «بابا، تو داری چی­کار می­‌کنی؟ ویدیوهای همکلاسی­های منو پخش نکن!! دیلیت دیلییت!!!» جواب نداد.

سالها بعد، دوبارە هوای عاشقی زد بە سرم. و حاملە شدم. من و شریک زندگی‌ام ازدواج نکرده بودیم، اما خوشحال بودیم کە داشتیم پدر و مادر می­‌شدیم. ما هر دو تجربه­‌ی طلاق داشتیم، خانە بە دوش بودیم و برنامەای برای شادی و موفقیت نداشتیم. اما از جاهای غیرمنتظرە قضاوت شدیم. برخی از زنان غربی سرزنشم کردند و برایم سخنرانی­‌ها کردند. مات و مبهوت شدم. این قضیە را با کسی در ایران مطرح نکردم.

یک ماه بعد، مادرم ایمیلی با موضوع «پدرت» برایم فرستاد. اینطوری شروع کردە بود: «بعد از چهار سال یا حتا بیشتر با پدرت حرف زدم.» او بهم گفت کە سالها قبل در مورد قضیەی مهمی دچار سوءتفاهم شده است و پدرم خواسته آن را تلفنی توضیح دهد.

وقتی کە به پدرم تلفن زدم، صدایش کهن­‌سال­تر و ضعیف­تر بە گوش می­‌رسید اما خوشحال بود کە صدای من را می­‌شنید. کمی با تامل از اوضاع و احوالم گفتم. ازش سوال کردم کە چرا این همە سال بە من تلفن نزدە و چرا من را با طلاقم قضاوت کردە است. گفت: «طلاق؟ تو فکر می­کنی الان قرن چندمە؟ تو می­تونی هر جور کە دلت می­خاد زندگی کنی. اما فقط از پدرت نخواە کە دیگە چیزی یاد بگیرە.»

تلاش کردم کە متوجه منظورش شوم. کی من اینو گفتەام؟ او آن رویداد قدیمی فیسبوک را بە یادم آورد. پدرم گفت وقتی کە من او را بە خاطر کمبود آگاهی‌­اش سرزنش کرده­‌ام، کامپیوترش را به در و دیوار اتاقش کشیده و آن را شکستە است.

گفتم : «هیچ کدام از اینا رو یادم نمی­‌یاد، بابا جون.»

گفت کە اون اتفاق مهمی برای او بودە. «از اون موقع تا حالا بدون کامپیوتر بوده­‌ام.»

بهش گفتم کە من حامله بودم و اونم با خوشحالی فریاد زد: «نوە!»؛ و از مولانا شعرهایی در مورد عشق و زندگی و چیزهای غیرمنتظره خواند. ازم خواست تا بعد از سونوگرافی و تشخیص جنسیت با او تماس بگیرم تا نام­های ادبی ایرانی بهم بدهد.

قبل از اینکە تلفن را قطع کند گفت کە «تو باید دنبال شادی­‌هایت بری تو این دنیا، دینا جون. تلاش برای وضع کردن اصول و خط و نشان کشیدن برای همدیگر، کار درستی نیست.»

چطور من این قسمت اساسی از جهان­بینی پدرم را از یاد برده بودم؟ از کی این حس ایران‌د‌وستی و مباهات پدرم بە کشورش را فراموش کرده بودم؟

وقتی کە فهمیدم دختردار خواهم شد، او با یک لیست بلندبالا از نامهای ایرانی دخترانه کە برای غربی­ها هم بە آسانی قابل تلفظ باشد، از این پیشامد استقبال کرد. همانطور کە داشت آنها را می­‌خواند، تمام تلاشم را کردم کە نخندم. گفت؛ «مهردخت چطورە؟ یک اسم زیبا و اصیل. یا حوروش؟»

من سریع آنها را یادداشت کردم بدون اینکە فرضیات او را در مورد توانایی شنوایی غربی­ها اصلاح کنم. ما برای یک سوءتفاهم دیگر وقت نداشتیم.

.

منبع: نیویورک تایمز