قالب‌های داستانی

آیا نوشتن داستان نیازمند یک استعداد خاص است یا آدم‌ها می‌توانند با آموزش و تمرین هم داستان‌های خوبی بنویسند؟ پاسخ به این سوال هم بله است و هم نه. بله به این دلیل که نوشتن داستان هم مثل همه حرفه‌ها و مهارت‌های دیگر نیازمند علاقه،‌ استعداد و تمرین است. نه، به این دلیل که حتی اگر کسی استعدادی داشته باشد، بدون علاقه و بدون تمرین نمی‌تواند بنویسد و یا حداقل کارهای داستانی او ابتدایی و کم‌ارزش خواهد بود.

قالب‌های داستانی

داستانک: در ادبیات نوین فارسی داستانک یا Flash Fiction (در ادبیات انگلیسی) کوتاه‌ترین قالب داستانی‌ست. هیچ تعریف خاصی از اندازه این گونه داستان‌ها وجود ندارد. اما معمولا از یک یا دو پاراگراف بیشتر نیست. داستانک‌ها طوری نوشته می‌شوند که خواننده جزییات نگفته داستان را حدس می‌زند؛ جزییاتی که اگر قرار بود نویسنده بگوید، دیگر داستانکی وجود نداشت. از نمونه‌های خوب داستانک می‌توان به کارهای آصف جاهد اشاره کرد.

سیم‌ها را چسباندم و، بَمب … تاریکی، این‌سوی پلک‌های‌ام ستاره می‌ساخت. چشم‌های‌ام را نگشوده بودم. در پندارِ حورانِ خوش‌تراش، پستان‌های سخت و ران‌های سفیدشان بودم. صدایی می‌شنیدم: بلند شو! حور بود؟ در هراس چه‌گونه‌گی جهان دوم، پلک‌هایم را گشودم. ترسیدم! خری سخن‌گو می‌گفت: بلند شو! تو می‌توانی! می‌لرزیدم. زور می‌زدم سر چار پای‌ام بایستم.

داستان کوتاه: معمولا بازگویی رویدادهایی‌ست که در ظرف مدت کوتاهی رخ می‌دهد، اما نویسنده می‌تواند به عوامل آن رویداد در سال‌ها پیش هم اشاره کند. این بازه زمانی (یا Time Span) در داستان‌های علمی تخیلی می‌تواند هزاران یا میلیون‌ها سال باشد. مهم این است که زمان جاری داستان (یا Time Frame) هرچه کوتاه‌تر باشد، داستان کشش بهتری خواهد داشت. نوشتن داستان ‌قواعد دیگری نیز دارد؛ شخصیت‌پردازی، فضاسازی، گفتگو (یا دیالوگ)، ایجاد حس تعلیق و انتخاب زاویه دید مناسب از جمله اصول نوشتن داستان کوتاه و رمان است.  داستان گوشواره، از نازیلا نجوا یکی از نمونه‌های خوب رعایت این اصل است.

از نظر تعداد کلمات، رقم خاصی برای حداقل کلمات وجود ندارد. داستانهای کوتاه در ادبیات فارسی بین ۶۰۰ تا ۴۰۰۰ کلمه هستند. در ادبیات انگلیسی معمولا تا ۱۰ هزار کلمه نیز داستان کوتاه به حساب می‌آید.

داستان بلند و رمان: در ادبیات انگلیسی به رمان‌های کوتاه ناولِت (Novelette)  می‌گویند و بین ۴۰ تا ۵۰ هزار کلمه می‌تواند باشد.  رمان معمولا بین ۷۰ تا ۱۵۰ هزار کلمه است.  بدیهی‌ست که زمان جاری در ناولت و رمان طولانی‌تر از داستان کوتاه است اما بازه زمانی (Time Span) در رمان نیز می‌تواند در صورت لزوم  بی‌نهایت باشد. یکدستی متن، پیوستگی صدای راوی داستان و زاویه دید، شخصیت‌پردازی‌های محکم و فضاسازی قابل تجسم از عوامل اصلی موفقیت یک داستان بلند است.

بازنویسی

بازنویسی یک اثر داستانی (کوتاه یا بلند) مهمترین عامل پختگی آن است. گاهی یک داستان یا رمان دهها بار بازنویسی می‌شود.  بیشتر نویسنده‌ها وقت بیشتری به بازنویسی اثر خود اختصاص می‌دهند تا به نوشتن آن. در واقع یک نویسنده “خوب نمی‌نویسد”، بلکه “خوب بازنویسی” می‌کند. نثر فقط در نتیجه بازنویسی تبدیل به متنی خواندنی وخلاقانه می‌شود.

۱ دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید